Ertaga, 3-noyabr kuni AQSh Kongressida bo‘lib o‘tadigan oraliq saylovlar muhim ahamiyatga ega: ularning natijalari Tramp prezidentligining qolgan ikki yili davomida o‘z kun tartibini qanchalik erkin amalga oshirishi mumkinligini asosan belgilab beradi. Ovozlardagi natijalar dollar uchun ham muhim, chunki palatalardagi kuchlar nisbatining shakllanishi fiskal siyosat istiqbollari, inflyatsiya va kelajakdagi Fed qarorlarini belgilaydi. Shuning uchun sarlavhadagi “Respublikachilar g‘alabasi — kuchliroq dollar” bog‘lanishi mantiqan ko‘rinadi, garchi u bir qator izohlarni talab qilsa-da.
Qisqacha aytganda: bu saylovlar “midterm elections” deb ataladi, chunki ular to‘rt yillik prezidentlik muddatining o‘rtasida o‘tkaziladi. Vakillar palatasi a’zolari ikki yilga, senatorlar esa olti yilga saylanadi, Senat esa bosqichma-bosqich yangilanadi. Bu siklda Vakillar palatasidagi barcha 435 ovoz beruvchi o‘rin va 35 ta Senat o‘rni uchun kurash bormoqda (33 tasi rejalashtirilgan rotatsiya doirasida, yana ikkitasi esa Florida va Ogayo shtatlaridagi maxsus saylovlar orqali).
Prezident uchun bu aslida oraliq “imtihon” vazifasini bajaradi. Shu paytga kelib, saylovchilarning dastlabki kutganlari real siyosat natijalari bilan to‘qnashadi, iqtisodiy va tashqi siyosatdagi muammolar uchun mas’uliyat ma’muriyat zimmasiga tushadi, to‘plangan norozilik esa muxolifat elektoratini safarbar qiladi. Shu sababli amaldagi partiya odatda Vakillar palatasida o‘rin yo‘qotadi, garchi bundan mustasno holatlar ham bo‘lgan — masalan, 1998 va 2002 yillarda.
Kongress ustidan nazoratni yo‘qotish Oq uyni “lame duck” deb ataluvchi holatga keltirishi mumkin, ya’ni rasmiy ravishda to‘liq vakolatlarga ega bo‘lgan, ammo o‘z kun tartibini amalga oshirishda jiddiy to‘siqlarga duch keladigan yetakchiga aylantiradi.
Ta’kidlash joizki, Respublikachilarga nisbatan xayrixoh OAV ham endi prezident partiyasi uchun xavflarni tan olmoqda. Liberal OAVlar Respublikachilarning jiddiy mag‘lubiyati ehtimolini muhokama qilayotgan bir paytda, so‘rovlar Demokratlar ustunligini ko‘rsatmoqda. Masalan, CNN/SSRS’ning oktabrdagi so‘rovida Demokratlar 10 punkt farq bilan oldinda chiqqan. Keyingi CNN tahlillarida Demokratlar nafaqat Vakillar palatasida, balki Senatda ham ko‘pchilikni qo‘lga kiritish imkoniyatiga egaligi, biroq yuqori palatani egallash hali ham noaniq ekani qayd etildi.
The Economist/YouGov’ning oktabrdagi so‘rovi ham Demokratlar ustunligini qayd etdi: ro‘yxatdan o‘tgan saylovchilar orasida 46% ga 40%, “albatta ovoz beraman” deganlar orasida esa 52% ga 41%. Aytgancha, bunday farq ishtirok darajasi natijada muhim — ehtimol hal qiluvchi — rol o‘ynashi mumkinligini anglatadi.
Odatda Respublikachilarga moyil bo‘lgan konservativ Fox News ham ularga g‘alabani va’da qilmayapti: uning yakuniy Senat xaritasiga ko‘ra, Demokratlar 48 ta o‘rinda, Respublikachilar esa 46 ta o‘rinda ustun. Trampga yaqin bo‘lgan The New York Post Vakillar palatasi poygasida Demokratlar ustunligini tan olgan holda, Senatdagi natijani gazeta ta’biri bilan aytganda “noaniq” deb ataydi.
Shunday qilib, an’anaviy partiya ramzlari — Demokrat eshaklari va Respublikachi fillari — hal qiluvchi ovoz berish bosqichiga Demokratlarning ma’lum bir ustunligi bilan kirib kelmoqda, biroq yakuniy natija hanuzgacha aniq emas.
Alohida ravishda Polymarket prognozlarini eslab o‘tish kerak. Bugungi kunda platforma Demokratlar ikkala palatani ham qo‘lga kiritish ehtimolini taxminan 72% atrofida baholamoqda, Demokratlar Vakillar palatasini yutib, Respublika partiyasi Senatni saqlab qolishi ehtimoli esa 22% ga teng. Respublikachilar ikkala palatani ham ushlab qolishi ehtimoli atigi 6% deb baholanmoqda. Albatta, bu sotsiologiya emas: Polymarket ishtirokchilari butun Amerika elektoratini to‘liq aks ettirmaydi, narxlar esa likvidlik va yirik bitimlarga bog‘liq. Biroq bunday bozorlar ustuvor kutilmalarni va narxlarga qanchalik “syurpriz” kiritib bo‘linganini baholashga yordam beradi.
Ko‘rib turganimizdek, ma’lum noaniqlik saqlanib qolmoqda, shuning uchun tabiiy savol tug‘iladi: har bir mumkin bo‘lgan saylov natijasiga dollar qanday munosabat bildiradi? Keling, ssenariylarni ko‘rib chiqamiz va har biri uchun dollarning taxminiy reaksiyasini baholaymiz.
Eng kam ehtimolli variantdan boshlaymiz. Agar Respublikachilar ikkala palatani ham saqlab qolishsa, bu dollar “buqalari” uchun kutilmagan va xushxabar bo‘lgan syurpriz bo‘lardi. Hokimiyatning bitta partiya qo‘lida jamlanishi soliq imtiyozlari va budjet tashabbuslarini osonroq qabul qilish imkonini beradi. Agar bozor qo‘shimcha rag‘batlantirish choralaridan talab va inflyatsiya o‘sishini ko‘rsa, Fed stavkalari bo‘yicha kutilmalar qat’iylashtirish tomonga siljishi mumkin. Bunday ssenariy EUR/USD juftligiga bosim o‘tkazadi. Biroq shuni unutmaslik kerakki, Respublikachilarning g‘alabasi o‘zi bilan o‘zi rag‘batlantirish choralarini kafolatlamaydi: tashabbuslarning mazmuni va partiya ichidagi birlik ham muhim. Shuningdek, g‘aznachilik obligatsiyalari daromadliligining Fed’ning “hawkish” siyosatidan kutilmalarga asoslangan o‘sishi fiskal barqarorlik borasidagi xavotirlardan kelib chiqqan daromadlilik o‘sishiga qaraganda dollarga ko‘proq ijobiy ta’sir ko‘rsatishini yodda tuting. Shu bois qisqa muddatda dollar sezilarli ravishda mustahkamlanishi ehtimoli yuqori, ammo barqaror o‘sish uchun qo‘shimcha fundamental signallar zarur bo‘ladi.
Agar Demokratlar faqat bitta palatani yutishsa, eng ehtimolli holat — Vakillar palatasining ularning nazoratiga o‘tishi, Senat esa Respublikachilar qo‘lida qolishi. Bunday natija ham Oq uyning qonunchilik kun tartibini sezilarli darajada murakkablashtiradi. Katta hajmdagi yangi fiskal rag‘batlantirish ehtimoli pasayadi, bu inflyatsion bosimni yumshatishi va Fed’ning keyingi foiz oshirishlari ehtimolini kamaytirishi mumkin. Shu munosabat bilan dollar uchun fon zaiflashish tomonga o‘zgaradi.
Bu yerda muhim bir nozik jihat bor. Bozor allaqachon Respublikachilarning Vakillar palatasini yo‘qotish xavfining katta qismini narxlarga kiritib bo‘lgan. Bundan tashqari, ba’zi ko‘rsatkichlar Demokratlarning ikkala palatani yutish ehtimoli ancha yuqori ekanini ko‘rsatib turgan bir paytda, Respublikachilarning Senatni saqlab qolishi Tramp uchun nisbatan ijobiy holat sifatida qabul qilinishi mumkin. Shuning uchun dollarning dastlabki reaksiyasi neytral, hattoki biroz ijobiy bo‘lishi ehtimoldan xoli emas.
Agar Demokratlar ikkala palatani ham yutishsa, Oq uyning qonunchilik manevr imkoniyatlari keskin qisqaradi. Shunga yarasha, bunday ssenariy dollarning sezilarliroq zaiflashishiga olib kelishi mumkin. Biroq shuni unutmaslik kerakki, muxolifat baribir o‘z dasturini to‘sqinliksiz amalga oshira olmaydi. Prezident veto huquqini saqlab qoladi, vetoni bekor qilish uchun esa har ikki palatada uchdan ikki qism ovoz kerak bo‘ladi — bu esa bo‘lajak saylovdan keyin Demokratlarda bo‘lmaydi.
Bu “Demokratik” ssenariyda juda ko‘p narsa Donald Trampning keyingi harakatlariga bog‘liq bo‘ladi. Agar prezident mag‘lubiyatni tan olsa va Demokratlar bilan murosaga borishga rozi bo‘lsa, dollar ehtimol mo‘tadil bosim ostida qoladi. Axir, yirik yangi fiskal rag‘batlantirish ehtimoli pasayadi, u bilan birga qo‘shimcha inflyatsion bosim kutilmalari ham kamayadi.
Vaziyat butunlay boshqacha bo‘ladi, agar Oq uy keskin qarama-qarshilik yo‘lini tanlasa. Tramp yaqinda o‘zini potentsial “Mr. Veto” deb atab, veto huquqini faol qo‘llashga tayyorligini bildirgani, shu bilan birga Demokratlar bilan vaziyatga qarab bitimlar tuzish ehtimolini ham inkor etmagani yodga tushadi.
Demokratik Kongress sharoitida siyosiy qarama-qarshilik albatta cho‘zilib ketadi, deb aytish hozircha erta. Shunga qaramay, bunday xavf mavjud. Qonun loyihalarining uzluksiz bloklanishi, budjet bo‘yicha kelishmovchiliklar va navbatdagi uzoq “shutdown” tahdidi risklardan qochish kayfiyatining kuchayishiga turtki berishi mumkin. Bunday holda dollar dastlab “xavfsiz aktiv”ga talab oshishi hisobiga mustahkamlanishi ham, Demokratlarning g‘alabasiga qaramay, EUR/USD pasayishi ham mumkin.
Intriga yana ham shundaki, AQShdagi so‘rovlar bir necha bor yanglishgan. Masalan, 2016 yilda milliy so‘rovlar Klintonning umumxalq ovozida ustunligini ancha to‘g‘ri aks ettirgan bo‘lsa-da, shtat darajasidagi so‘rovlar Trampni past baholagan. 2020 yilda so‘rovlar g‘olibni to‘g‘ri ko‘rsatdi, biroq Baydenning ustunligini oshirib yubordi. Ikki yil avval Donald Tramp ko‘pchilik tahlilchilar kutganidan ham ishonchliroq g‘alaba qozondi — u saylovchilar kollegiyasida ham, umumxalq ovozida ham g‘olib bo‘ldi.
Bularning barchasi Demokratlarning so‘rovlarda sezilarli ustunlikka ega bo‘lishi ularga Kongress saylovlarida g‘alabani kafolatlamasligini ko‘rsatadi. Buning sabablardan biri — ko‘plab Respublikachi tarafdorlar Demokratlar tarafdorlariga qaraganda so‘rovlarda qatnashishga kamroq moyil, bu esa natijalarni og‘dirib yuboradi.
Mening fikrimcha, dollar haqiqatan ham “fillarni qo‘llashi”dan manfaatdor, chunki Respublikachilar g‘alabasi fiskal rag‘batlantirish ehtimolini va Fed siyosatining qat’iyroq yo‘nalishini oshiradi. Biroq juda ko‘p narsa saylov natijalari prognozlarga qanchalik mos kelishiga va Oq uy yangidan shakllangan Kongressga nisbatan qanday pozitsiya egallashiga bog‘liq bo‘ladi. Shuning uchun ovoz berish arafasida EUR/USD bo‘yicha kutish-tomosha pozitsiyasini egallash maqsadga muvofiq. Bozorning natijalarga birinchi reaksiyasi haddan tashqari hissiy bo‘lishi va dastlabki narx harakati chalg‘ituvchi bo‘lishi ehtimoli yo‘q emas.
