3-noyabr, seshanba kuni portlashlar va keskin siyosiy sarlavhalardan keyingi kunda neft bozorlarida kuchli tebranishlar kuzatildi. Brent va WTI keskin yuqoriga sakrab, so‘ng harbiy zarbalar, kutilmagan siyosiy burilishlar va saylovchilarning asabiyligi aralashmasini bozor hazm qilishi jarayonida pasayib ketdi.

Portlashlardan so‘ng bozor qulashga yuz tutdi

Sessiya tarang kayfiyatda boshlandi: Brent qisqa muddatga bir barrel uchun 107 dollar darajasidan oshdi, bunga The Wall Street Journal AQSH rasmiylariga tayanib xabar berganidek, AQSH Eronning Qeshm orolidagi nishonlarga zarba bergani haqidagi xabarlar sabab bo‘ldi.

Pentagon so‘nggi haftalarda Eron aktivlariga qarshi amalga oshirilgan bir qator “cheklangan zarbalar”ni ham tan oldi — bu harakatlar Fors qo‘ltig‘ining Ormuz bo‘g‘ozida kemasozlikni himoya qilish uchun himoya chorasi sifatida ta’riflandi.

Tehron bu ta’rifni rad etdi. Eronning yuqori lavozimli rasmiysi tomonlar kelishuvdan hanuz ancha yiroq ekanini aytib, Eron Vashingtonning “ortiqcha talablar”ini qabul qilmasligini ma’lum qildi.

Bozor harbiy keskinlashuvni endigina hazm qilayotgan bir paytda, siyosiy omillar kayfiyatni ag‘darib yubordi. AQSH Prezidenti Donald Tramp Fox News’ga bergan intervyusida ko‘p milliard dollarlik harbiy yordamga ishora qilib: “Yil oxirigacha biz Isroilga to‘lov qilmaslikka allaqachon kelishib olganmiz”, dedi. Isroil hamkorlari uchun bu bayonot shok bo‘ldi: The Times of Israel ta’kidlaganidek, yiliga 4 milliard dollarlik amaldagi o‘zaro anglashuv memorandumi 2028-yil sentyabrigacha amal qiladi.

Doha shahridan Tehron bilan muzokaralarda siljishlar borligi haqidagi xabarlar bilan birga Trampning bayonoti neft bozorlaridagi “havo”ni chiqardi. Brent 8-oktabrdan buyon kuzatilmagan past darajagacha keskin tushib ketdi, biroq kunning sharqiy sohil vaqti bilan tush mahallari xaridorlar yo‘qotishlarning bir qismini qoplab, Brentni yana barreliga 103 dollar atrofida qaytardi. Aksiyalar bozori ham javob qaytardi: Yevropaning STOXX 600 indeksi yo‘qotishlarni qoplab oldi, S&P 500 fyucherslari esa ehtiyotkorona o‘sdi.

Doha diplomatiyasi va dushanbadagi burilish nuqtasi

Seshanba kuni bozorlar dushanba kuni boshlangan tendensiyani davom ettirdi. Dushanba kuni Brent narxi 8,66 dollarga (?7,63%) pasayib, 104,77 dollarda yopildi, chunki bozorlar sakkiz oylik mojaroga muzokaralar stolida yakun yasanishi ehtimolini ehtiyotkorlik bilan inobatga ola boshladi. Qatar tashqi ishlar vazirligi vakili Dohadan vositachilik rolini tasdiqladi va AQSh hamda Eron kelishmovchiliklarni qisqartirish maqsadida o‘zaro takliflarni ko‘rib chiqayotganini ma’lum qildi.

Saylovlar va global iqtisodiyotning eng zaif nuqtasi

Bularning barchasi AQShdagi saylov kuni davomida yuz berdi va ichki siyosiy omil bilan ham uyg‘unlashdi. Yuqori yoqilg‘i xarajatlari va urushdan charchash saylovchilarning asosiy tashvishlari bo‘lib qolmoqda, bozor ishtirokchilari esa saylovdan keyingi keskinlashuv jangovar harakatlarni qayta alangalatishi va narxlarni yanada yuqoriga surishi mumkinligidan xavotirda. Aynan shu qo‘rquv neft narxini oktabr oyida so‘nggi olti oy ichidagi eng yuqori darajaga ko‘targan edi.

G‘alaba e’lon qilish vaqti emas

Diplomatik ishoralarga qaramay, tahlilchilar ehtiyotkorlikka chaqirmoqda. ING tahlilchilari ijobiy signallarga qaramay, keskinlashuv xavflari ortda qoldi deb hisoblash uchun hanuz erta ekanini ogohlantirmoqda. Ularning fikricha, faqat tinchlik kelishuviga qaratilgan aniq va tekshiriladigan amaliy qadamlar narxlarning barqaror ravishda pasayishiga imkon berishi mumkin.

Bozor uchun eng katta bosh og‘rig‘i sifatida hanuz Hamuz bo‘g‘ozidagi tankerlar xavfsizligi qolmoqda, u xom neft va SYY (LNG) tashish bo‘yicha strategik «bo‘g‘in nuqtasi» hisoblanadi. Bu yo‘l xavf ostida ekan, neft bozoridagi beqarorlik global iqtisodiyotni larzaga solishda davom etadi.